Vào số đông ngày đầu Pháp thuộc, tp sài gòn còn là một trong địa phương với khoảng 40 ngôi xã nhỏ, tập trung gần rạch Bến Nghé, chỗ ghe yêu đương hồ những tỉnh thường xuyên cập bến sông nhằm buôn bán. Vào nửa đầu những năm 1860, tp sài thành có khoảng chừng 24 nhỏ đường, được tiến công số từ 1 đến 24 và chỉ chiếm một chiều dài thêm hơn nữa 15 cây số. Đến năm 1865, lần thứ nhất chúng được đặt tên, nhiều phần lấy theo tên một trong những nhân vật chủ yếu trị, quân sự chiến lược của Pháp như Charner, Rigault de Genouilly, Catinat, Taberd, Bonard, Chaigneau, Lefèbvre… Cũng từ bỏ đó, nhiều nhu cầu về quốc kế số lượng dân sinh buộc chính quyền thực dân Pháp cần bắt tay vào câu hỏi giải quyết, vào đó mong muốn thắp sáng thành phố Sài Gòn.

Bạn đang xem: Đường phố sài gòn xưa

*

THẮP SÁNG BẰNG LOẠI DẦU NÀO?

Năm 1865, lần đầu tiên tiên, cơ quan ban ngành thực dân Pháp đặt sự việc thắp sáng những con mặt đường vào ban đêm. Ngày 27.9.1865, chủ tịch Nha Nội vụ (Directeur de l’Intérieur) Paulin Vial gửi mang lại Thống đốc, bốn lệnh quân viễn chinh là Phó Đô đốc De La Grandière, một report với đề xuất thắp sáng các con đường tại tp sài thành bằng một số loại đèn áp dụng dầu dừa. Báo cáo nêu rõ ngân sách cho vật dụng tư vào khoảng 30 nghìn franc, chỉ riêng biệt về dầu thắp, hằng ngày phải tốn 46,200 kg, tính ra hàng năm 16.863 kg, trị giá 15.176 franc. Túi tiền này không vượt quá mức cần thiết thuế môn bài vào khoảng thời gian 1865 đạt hơn 50 nghìn franc.

Paulin Vial cũng nhắc lại bài toán một nhà buôn đã cung ứng cho tp Chợ phệ loại đèn chùm đồng nhất của thành phố Avignon bên Pháp cùng kết luận phiên bản báo cáo: “sự lưu giữ thông đông đảo trên những con đường của tp không đến phép họ chờ đợi lâu mà không chạm chán những phiền toái đáng kể nào”.

Thể theo đề nghị của Paulin Vial, lấp Thống đốc phái mạnh kỳ phát hành một nghị định yêu thương cầu dân cư địa phương bắt buộc tự thắp sáng sủa ngõ ra vào cửa nhà đất của mình. Về công tác làm việc thắp sáng công cộng, trước năm 1867, chính quyền thực dân Pháp cam kết hợp đồng giao cho một người gốc Ấn Độ (malabar) vấn đề thắp sáng tổng thể đèn trên những con đường với mức giá 33 xu (0,33 franc) từng ngọn đèn/một đêm, tuy nhiên thỏa thuận này đang không được triển khai rốt ráo: một số nơi, đèn ko được thắp sáng, đèn không tồn tại bấc, đèn không châm đủ dầu…

Trong phiên họp ngày 12.11.1867, phân biệt giá hiến và các đề nghị trong phòng thầu Andrieu là hợp lý và vừa lòng lý, Hội đồng thành phố tp sài thành đề nghị giao thầu đến Andrieu, giờ thắp sáng bước đầu mỗi ngày tự 6 giờ mang lại 6 tiếng 30 chiều, tùy theo mùa, còn chỉ tắt đèn vào 5 giờ chiếu sáng hôm sau, ko được mau chóng hơn, do từ 4 mang lại 5 giờ phát sáng là cao điểm của những vụ trộm cắp. Giá chỉ trả đến nhà thầu được điều chỉnh lên 60 xu/đèn/ngày (Bulletin de la Société des Etudes Indochinoises (BSEI) – Saigon 1933 – trang 150-151).

Năm 1869 ban đầu nảy sinh vấn đề lựa chọn chất thắp sáng nào là buổi tối ưu. Trong phiên họp ngày 3.6.1869, một trong những thành viên của Hội đồng Thành phố sài gòn đề nghị ra đời một ủy ban thu thập thông tin cùng trình lên Hội đồng một report chi tiết về vụ việc này. Năm mon sau đó, một báo cáo của viên chức lãnh đạo ngành mặt đường bộ xác định việc thắp sáng bằng dầu hỏa có lợi hơn các so với việc dùng dầu dừa. Do thế, trong phiên họp ngày 11.11.1869, Hội đồng đưa ra quyết định dùng dầu mỏ để thắp sáng đèn công cộng kể từ ngày 1.4.1870.

Tại một số khoanh vùng dân cư đông đúc, vận động nhộn nhịp, tổ chức chính quyền Pháp cho lắp ráp 17 các đèn chùm tại bến cầu ông Lãnh, mặt đường Catinat kéo dài (nay là Đồng Khởi), mặt đường Isabelle II (sau là Espagne, ni là Lê Thánh Tôn), bước đầu từ đường Hôpital (nay là mặt đường Pasteur) và mặt đường Impériale nối dài (sau là Paul Blanchy, ni là nhị Bà Trưng). Năm 1876, cả thành phố tp sài gòn có 255 cột đèn bao gồm 200 cây bằng gang, số còn lại bằng gỗ. (BSEI – sđd, trang 170).

*

PHƯƠNG ÁN THẮP SÁNG BẰNG GAZ

Năm 1869, trong khi cuộc đàm đạo về việc áp dụng dầu dừa hay dầu lửa chưa ngã ngũ, thì một khuyến cáo khác được đưa ra, sẽ là việc thực hiện gaz (khí đốt) bóc lấy trường đoản cú dầu thô.

Ngày 14.6.1869, Hội đồng thành phố tp sài gòn tổ chức phiên họp bàn luận về kết quả làm việc của một ủy ban được đề cử để cứu vãn xét khuyến cáo này. Tính ra khiếp phí cần thiết để xây dựng và tổ chức điều hành một công ty máy hỗ trợ gaz chiếm tới 220 nghìn franc. Một bên thầu thương hiệu Roberdeau, vốn là 1 trong kỹ sư đang sinh sống tại Foo-Chow (Phúc Châu), thừa nhận giá 150 nghìn franc mang lại việc hỗ trợ ống dẫn khí, làm hệ thống đường dẫn với lắp đặt. đơn vị thầu bên trên cũng yên cầu thành phố bảo vệ sử dụng buổi tối thiểu 300 bec gaz, với cái giá 0,60 fr. Cho mỗi mét khối gaz.

Sau khi giám sát và đo lường kỹ, ủy ban nhận ra nếu áp dụng gaz thay vì chưng dầu lửa như thời điểm đó, thì phải tất cả thêm 13.140 fr. Từng năm. Giá thành trả thêm chưa phải là lớn, tuy nhiên Hội đồng thành phố ra quyết định cử một ủy ban đi Singapore, Hong Kong và Batavia để tích lũy các thông tin cần thiết hầu làm biệt lập thêm vấn đề đang bàn cãi. Hiệu quả là giá hiến của Roberdeau rẻ hơn giá cả gaz của những thành phố này khoảng tầm 14-15%.

Các nghị viên của Hội đồng thành phố sài gòn khá mặn cơ mà với phương án sử dụng gaz, song vấn đề được bàn thảo liên tục từ năm 1869 mang lại năm 1891 vẫn chưa té ngũ, với đề xuất của đa số nhà thầu khác nhau, cuối cùng sự chênh lệch giữa kinh phí thắp sáng bởi dầu lửa và bởi gaz lên tới mức hàng trăm ngàn franc tưng năm đã làm cho không một lời khuyên nào đã có được sự đồng thuận của phần lớn người. Sự thất bại của cách thực hiện này một trong những phần do khuyến cáo điện khí hóa đã có nêu lên cách đây 4 năm (1887)

PHƯƠNG ÁN ĐIỆN KHÍ HÓA THÀNH PHỐ SÀI GÒN

Một năm sau thời điểm đề nghị năng lượng điện khí hóa được gửi ra, trong phiên họp ngày 20.1.1888, Hội đồng thành phố thành phố sài gòn chấp thuận nhì đề nghị:

– Đề nghị của Rouyer mang đến thử thắp sáng bên hát thành phố.

– Đề nghị của Carabelli, buôn bản trưởng tp sài thành (maire, như quản trị UBNDTP ngày nay) mang đến thắp sáng bé đường nhỏ nối liền hai tuyến đường Rigault de Genouilly (sau là Charner, ni là Nguyễn Huệ) với Catinat (sau là trường đoản cú Do, nay là Đồng Khởi), nơi không ít người tương hỗ vào ban đêm.

Những tháng đầu xuân năm mới 1889, một người Âu tên Ferret xin thắp sáng con đường phố sài gòn và các kiến trúc lớn bằng đèn năng lượng điện với túi tiền hàng năm 150 nghìn franc, cùng với độc quyền khai thác trong 30 năm. Ông ta cũng đề nghị triển khai việc thử thắp sáng bên hát và một trong những phần đường Catinat gần đơn vị hát, và sau này sẽ phân tách trong một quy mô to hơn nữa. Tuy nhiên, khuyến nghị của Ferret dường như không thành thực tại khi cơ quan ban ngành Pháp tại sài Gòn phân biệt những đèn điện thắp sáng sủa thử trên phố Catinat với công suất 16 nến (bougie) ko sáng bằng đèn dầu lửa.

Phải đợi mang đến 4 năm sau, trong phiên họp ngày 20.4.1893, Hội đồng thành phố sài thành mới tiếp tục bàn về lời khuyên của một tín đồ Âu tên Catoire, từ đó khu trung tâm sài gòn sẽ được thắp sáng bằng 393 bóng đèn điện Edison, ánh sáng mỗi bóng bằng 16 nến (bougie). Những khu vực khác trong tp vẫn sử dụng 571 đèn dầu hỏa kiểu dáng hiện đại. Mặc dù cũng là bóng đèn 16 nến, tuy nhiên là láng hiệu Edison yêu cầu độ sáng hoàn toàn có thể nhiều hơn loại đèn điện mà Ferret đang thắp thử.

Catoire đề xuất một hợp đồng kéo dãn 20 năm, với một ngân sách đầu tư hàng năm được chính quyền trả đến nhà thầu bởi 88.093 franc, tương đương khoảng 25.000 đồng bạc (piastre). Tuy nhiên, trong phiên họp trên, Hội đồng tp không chấp thuận lời khuyên của Catoire do chi phí cao hơn 16 ngàn vnđ so với giá cả hiện hành (bằng đèn dầu lửa) mà tia nắng do đèn điện hỗ trợ cũng không mạnh mẽ hơn đèn dầu.

Trong một report trình lên Hội đồng thành phố tp sài gòn năm 1894, người đứng đầu Sở Bưu năng lượng điện bàn về các kỹ thuật lắp đặt đường dây điện trong thành phố. Trước tiên, ông ta ý kiến đề xuất bác vứt kỹ thuật chôn dây ngầm do quá tốn yếu khi nhiều phần thành phố phía bên trong vùng khu đất thấp, bị úng nước hay xuyên. Để giảm sút số cột điện, đỡ tốn kém, ông ta đưa ra một đề xuất khá kỳ lạ là tận dụng tối đa cây xanh bằng phương pháp khoan thủng các cành cây dọc 2 bên đường, luồn dây điện vào, thay cho các cột trụ nhân tạo. Để biện minh cho phương thức của mình, ông ta nhận định rằng khi dây năng lượng điện bị đứt, cành cây sẽ giữ lại được lại, không khiến nguy hiểm cho người đi con đường như với bí quyết nối dây vào những cột năng lượng điện rời. May là phương thức này đang không được tổ chức chính quyền thực dân áp dụng.

Cuối thuộc thì Hội đồng thành phố sài thành cũng chấp thuận đồng ý việc ký hợp đồng ngày 11.5.1896 với doanh nghiệp Thủy Điện thành phố sài gòn (Société des Eaux et d’Electricité de Saigon) của Hermenier. Trong phiên họp ngày 24.2.1897, Hội đồng đồng ý đề nghị của người tiêu dùng thay nạm 380 đèn tất cả độ sáng không giống nhau bằng 394 đèn loại nóng sáng sủa (lampe à incandescence) với độ sáng đôi mươi nến.

Đề xuất thuở đầu về vị trí của nhà máy điện là một quanh vùng trên con đường Paul Blanchy (nay là hai Bà Trưng), gần đơn vị hát Thành phố, sau quyết định chấm dứt khoát ở vị trí được tín đồ Pháp mô tả là “ở mặt bờ Rạch Bến Nghé, trên ranh giới giữa thành phố sài gòn và Chợ Lớn” (BSEI, sđd – trang 197). Đó là đơn vị đèn Chợ quán, dòng tên rất gần gũi của người thành phố sài gòn từ vào đầu thế kỷ 20 trở về sau.

Vào đầy đủ năm thời điểm đầu thế kỷ 20, thành phố thành phố sài thành đã bắt đầu có đèn điện sáng choang. Đường Catinat được người sáng tác Nguyễn Liên Phong mô tả vào ban đêm:

Phong lưu phương pháp điệu ai bằng,Đường đi trót lọt láng, đèn giăng sáng sủa lòa

(Nam Kỳ phong tục nhơn đồ diễn ca – thành phố sài thành 1906)

*

Trước năm 1904, điện đã có được thắp sáng ở bến Francis Garnier (nay là bến Bạch Đằng), những tuyến phố Duperré (Hàm Nghi), Mac-Mahon (Nam Kỳ Khởi Nghĩa), Colombert (Thái Văn Lung), Blansubé (Phạm Ngọc Thạch), Norodom (Lê Duẩn), Paul Blanchy (Hai Bà Trưng), Lagrandière (Lý từ bỏ Trọng), Pasteur (Pasteur).

Năm 1904, lần thứ nhất khu vực phát sáng được mở rộng thêm ở những khu vực:

– khoanh vùng hình thành bởi vì rạch Bến Nghé, các đường Némésis (Thủ Khoa Huân), Lefèvre (Nguyễn Công Trứ), Mac-Mahon (Nam Kỳ Khởi Nghĩa) với Duperré (Hàm Nghi)

– khoanh vùng hình thành bởi những con con đường Filippini (Nguyễn Trung Trực), Lagrandière (Lý tự Trọng), Thuận Kiều (CMT8), Taberd (Nguyễn Du) và Mac- Mahon (Nam Kỳ Khởi Nghĩa).

– quanh vùng hình thành bởi các con con đường Mac-Mahon (NKKN) với Richaud (Nguyễn Đình Chiểu)

Đầu năm 1907, câu hỏi thắp sáng bởi điện được mở rộng ra mang đến đường Legrand de la Liraye (Điện Biên Phủ) và giới hạn đến đường thủ đô bangkok thái lan (Mạc Đỉnh Chi).

Như vậy, đến thời điểm này, sự điện khí hóa thành phố sài thành đã được không ngừng mở rộng đến quanh vùng gần chợ Tân Định ngày nay.

Năm 1908, số bé đường, bến tàu được thắp sáng bởi đèn điện gồm:

– những bến tàu: Primauguet (đường Ngô Văn Năm), Francis Garnier (bến Bạch Đằng), Arroyo Chinois (Bến Chương Dương).

– những con đường: Némésis (Thủ Khoa Huân), Lefèvre (Nguyễn Công Trứ), Mac-Mahon (Nam Kỳ Khởi Nghĩa), Filippini (Nguyễn Trung Trực), Lagrandière (Lý tự Trọng), Thuận Kiều (CMT8), Taberd (Nguyễn Du), Chasseloup-Laubat (Nguyễn Thị Minh Khai), Legrand de la Liraye (Lê Văn Sỹ – è Quốc Thảo), thủ đô bangkok thái lan (Mạc Đỉnh Chi), Paul Blanchy (Hai Bà Trưng), Luro (Tôn Đức Thắng), Espagne (Lê Thánh Tôn), từ bỏ Rousseau (Nguyễn Bỉnh Khiêm) trở đi.

Cũng vào thời điểm này, toàn thành phố thành phố sài gòn có 867 bóng năng lượng điện nóng sáng 16 nến với 67 đèn điện hồ quang đãng (lampe à arc). Riêng đèn nóng sáng nhiều hơn gấp hai số lượng năm 1904 (386 bóng). Điều này cho thấy sự điện khí hóa việc thắp sáng đường phố sài thành đã trở nên tân tiến rất nhanh.

Khoảng ít ngày sau đó, Hội đồng Thành phố ra quyết định điện khí hóa vùng Khánh Hội, trên ước bắc qua rạch Bến Nghé, ngõ vào hãng vận tải đường bộ đường biển lớn (Compagnie des Messageries maritimes) và dòng cầu quay nghỉ ngơi ranh giới cũ của thành phố. Mặc dù việc thắp sáng bằng điện vẫn chưa thỏa mãn nhu cầu được nhu cầu phát triển mau lẹ của thành phố, lúc đến năm 1908, vẫn chưa chạm đến tuyến đường Mayer (Võ Thị Sáu).

Mặt khác, theo yêu ước của xóm trưởng Chợ Lớn, ủy ban năng lượng điện khí biến thành phố tp sài thành dự định thắp sáng sủa những nhỏ đường gắn sát hai thành phố, với câu hỏi khảo sát trước tiên con Đường bên trên (route Haute, nay là Nguyễn Trãi). Chi phí lắp đặt và chiếu sáng tuyến phố này chạy dài mang lại ranh giới tp Chợ phệ là 3.757 franc, cùng với 35 đèn điện nóng sáng.

Xem thêm: 25 Bài Thơ Nói Về Nụ Cười, Chùm Thơ Tình Hay Viết Về Nụ Cười Rất Đẹp

Năm 1909, đơn vị lãnh thầu bài toán thắp sáng thành phố là công ty Thủy Điện Đông Dương (Compagnie des Eaux et d’Electricité de l’Indochine) xin Hội đồng Thành phố thành phố sài gòn cho tạo ra Nhà đèn Chợ quán. Vào khoảng thời gian này, khu vực Đakao cũng được thắp sáng, sinh sản điều kiện cho tất cả những người dân sinh hoạt, làm ăn uống được tiện lợi hơn.