Tác giả: học viện Quân yChuyên ngành: Dược họcNhà xuất bản:Học viện Quân yNăm xuất bản:2012Trạng thái:Chờ xét duyệtQuyền truy vấn cập: xã hội

Thuốc lợi niệu (diuretic)

ĐẠI CƯƠNG 

Khái niệm chung

Thuốc lợi niệu là những thuốc làm tăng đào thải Na+ , kèm theo là thải trừ nước rước từ dịch kế bên tế bào ( dịch ngoại bào ).

Bạn đang xem: Tác dụng của thuốc lợi tiểu

Trên người không tồn tại phù, thuốc lợi niệu vẫn đang còn tác dụng. Đó là đại lý cho bài toán điều trị tăng tiết áp bằng thuốc lợi niệu : thuốc làm sút Na+ của thành mạch, sẽ làm tăng tác dụng của thuốc hạ áp và có tác dụng giảm tác dụng của các hormone gây co mạch ( như vasopressin, norepinephrine ( tên không giống : noradrenaline...)).

Ngoài tác dụng ức chế tinh lọc tái hấp phụ Na+, những thuốc lợi niệu còn có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự bài xích xuất của một trong những chất điện giải hoặc hóa học khác : K+, Clˉ, HCO, glucose, acid uric… cùng gây ra những rối loạn khi dùng kéo dài.

Phân loại thuốc lợi niệuThuốc lợi niệu làm sút K+ máu ( tăng sa thải K+ )

Thuốc lợi niệu khắc chế enzyme carbonic anhydrase : acetazolamide, methazolamide…

Thuốc lợi niệu thiazide : hydrochlorothiazide, chlorothiazide, polythiazide…

Thuốc lợi niệu “quai” : furosemide, ethacrynic acid ( tên không giống : etacrinic acid, etacrynic acid…), bumetanide, torasemide…

Thuốc lợi liệu giữ K+ tiết ( giảm sa thải K+ )( potassium-sparing diuretics ) :

Thuốc lợi niệu phòng aldosterone : spironolactone, eplerenone, canrenone...

Thuốc lợi niệu không kháng aldosterone : amiloride, triamterene...

Các thuốc khác 

Thuốc lợi niệu thấm vào ( osmotic diuretic ): mannitol, glucose ưu trương, lactated Ringer"s solution ( tốt ringer"s lactate solution )…

Thuốc lợi niệu nhóm methyl xanthine : caffeine, theophylline, theobromine…

Thuốc lợi niệu đông y : râu Ngô, Mã đề, phía đầu cuống lá Sen cạn, rễ cỏ Tranh, rau củ Má, rau xanh Diếp cá...

CÁC THUỐC

Thuốc lợi niệu làm sút K+ máu

Các dung dịch này do chức năng làm tăng thải Na+ ở đoạn trên của ống lượn nên tại đoạn cuối của ống lượn tất cả phản ứng tăng thải K+ để lưu lại Na+, khiến ra các rối loạn bớt K+ huyết và làm cho tăng chức năng của các thuốc kết hợp ( như thuốc trợ tim digitalis, dung dịch giãn cơ tubocurarine ( biệt dược : curare…).

Thuốc lợi niệu ức chế enzyme carbonnic anhydrase ( CA )

Còn điện thoại tư vấn là sulfamid lợi niệu bởi vì tất cả đều sở hữu nhóm sulfonamide ( –SO2NH2 ) vào công thức, tuy vậy không có công dụng kìm khuẩn .

Nay ít dùng.

Thuốc lợi niệu team thiazide ( benzothiadiazine diuretics tốt benzothiadiazide diuretics ) :

Trong phân tử tất cả 2 team sulfonamide, 1 nhóm tự do thoải mái và 1 nhóm phía trong dị vòng.

*

 

Chlorothiazide

 

Hình 1 : Công thức cấu tạo một số dung dịch lợi niệu thiazide

Tác dụng và bề ngoài

Là loại thuốc có công dụng lợi niệu trung bình. Công dụng ức chế CA yếu acetazolamide, nhưng chức năng lợi niệu lại cấp tốc hơn, do vậy còn có những công dụng khác mà chính sách còn chưa hoàn toàn biết rõ. Tác dụng trực tiếp trên thận, tiêm vào 1 thận khiến lợi niệu chỉ cho thận kia ( mặc dù chưa tìm thấy receptor xuất xắc enzyme quánh hiệu ).

Thiazide khắc chế tái hấp phụ Na+ và cố nhiên là cả Clˉ ở phần pha loãng ( phần cuối của nhánh lên quai Henle và phần đầu của ống lượn xa ), thải trừ Na+ với Clˉ với con số gần tương tự nên còn gọi là thuốc lợi niệu vứt bỏ muối ( saluretic ). Khoảng tầm 5 – 10 % Na+ lọc qua ước thận bị sa thải nên thuộc phương thuốc có tác dụng lợi niệu trung bình.

Thuốc có tác dụng ở cả môi trường acid cùng base.

Làm tăng vứt bỏ K+ theo hai hình thức :

Ức chế enzyme CA, có tác dụng giảm bài tiết H+ buộc phải làm tăng đào thải K+ ( cơ chế loại trừ tranh chấp ở ống lượn xa ).

Ức chế tái hấp phụ Na+ làm nồng độ Na+ tăng dần ở ống lượn xa, gây phản ứng bù trừ tăng bài bác xuất K+ nhằm kéo Na+ lại.

Không làm cho tăng đào thải HCO nên không gây nhiễm acid máu.

Làm giảm bài trừ acid uric qua ống thận bắt buộc làm nặng nề thêm bệnh Gout. Các thiazide được sa thải qua hệ vứt bỏ acid hữu cơ của ống thận bắt buộc tranh chấp một trong những phần với sự loại trừ acid uric qua hệ này.

Khi dùng kéo dãn dài làm sút Ca2+/niệu vị làm tăng tái hấp phụ Ca2+ làm việc ống lượn nên hoàn toàn có thể dùng dự trữ sỏi thận. Tuy nhiên hiếm khi chạm chán tăng Ca2+/máu vì rất có thể có những cơ chế bù trừ khác.

Làm hạ áp suất máu trên những người mắc bệnh bị tăng huyết áp vì chưng :

Làm tăng loại bỏ muối và nước.

Ức chế trên chỗ tác dụng của những hormone gây teo mạch trên thành mạch ( vasopressin, norepinephrine ).

Do Na+ của mô thành mạch giảm phải dịch gian bào của thành mạch bớt làm lòng mạch rộng ra, sức cản nước ngoài vi giảm sút ( HA vai trung phong trương hạ ).

Chỉ định

Phù các loại : tim, gan, thận, tất cả thai, trước khi có kinh, vì chưng thuốc.

Tăng huyết áp : cần sử dụng riêng hoặc cần sử dụng cùng với những thuộc hạ áp khác vị có công dụng hiệp đồng. đa phần dùng lợi niệu thiazide để khám chữa củng cố.

Tăng Ca2+/niệu không rõ vì sao dễ dẫn đến sỏi thận.

Chống chỉ định - bình an  

Trạng thái sút K+/máu trên người bị bệnh bị xơ gan ( vày dễ làm lộ diện hôn mê gan ), trên người bị bệnh đang điều trị bằng digitalis ( vày làm tăng độc tính của digitalis ). Khắc phục bằng uống KCl 1 – 3 g/24 h, uống thời điểm no.

Bệnh Gout.

Mới bị tai thay đổi mạch tiết não ( indapamide ) hoặc mắc bệnh não vì gan.

Vô niệu.

Suy thận, suy gan.

Không dung nạp sulfamide ( quá dễ dung động với dung dịch ) ( vì hoàn toàn có thể gây căn bệnh não bởi vì gan ).

Thận trọng : đàn bà có bầu hoặc sẽ cho con bú.

Tác dụng không hề mong muốn  

Rối loạn tiêu hóa : bi thảm nôn, nôn, ngán ăn, đau bụng, náo loạn đại tiện ( tiêu rã hoặc hãng apple bón ).

Rối loàn thần tởm : nhức đầu, giường mặt, ai oán ngủ, dị cảm, yếu đuối sức, nhìn mờ loáng qua.

Rối loạn điện giải : hạ Na+ và K+/máu, tạo mệt mỏi, chán ăn, nhức đầu, bi thảm nôn, chuột rút, hạ HA cầm đứng. Có thể giảm Mg2+, Cl¯, tăng Ca2+/máu.

Viêm gan, viêm tụy, viêm mạch hoại tử bởi vì thuốc ( ít gặp mặt ).

Thay thay đổi huyết học.

Tăng acid uric máu tạo ra những cơn đau của bệnh Gout.

Làm nặng nề thêm dịch đái tháo dỡ đường. Nguyên tắc chưa rõ, hoàn toàn có thể do thiazide ức chế giải hòa insulin và làm tăng bài tiết catecholamine.

Làm tăng cholesterol cùng LDL ( low mật độ trùng lặp từ khóa lipoprotein ) huyết ( khoảng tầm 5 – 15 % ). Tuy vậy khi dùng kéo dãn thì cả hai lại trở về bình thường.

Dị ứng...

Tương tác thuốc

Các thiazide làm cho giảm chức năng của những thuốc phòng đông máu, thuốc làm cho tăng loại trừ acid uric để điều trị bệnh Gout, các sulfonylurea với insulin.

Làm tăng chức năng của dung dịch tê, diazoxide, glycosid trợ tim, lithium, dung dịch lợi niệu quai với vitamin D.

Tác dụng lợi niệu của thiazide bị sút đi khi sử dụng cùng với NSAIDs. Còn amphotericin B cùng corticoid có tác dụng tăng nguy cơ tiềm ẩn hạ K+ tiết của thiazide.

Chế phẩm với liều lượng :

Hydrochlorothiazid vày bão hòa con đường nối 3 - 4, đã có tác dụng thải trừ mãng cầu + mạnh dạn gấp 10 chlorothiazid.

Bảng: một số chế phẩm

Tên thuốc

X

Đường

Y

Z

Thời

Mức

Liều lượng

 

 

 

nối 3- 4

 

 

gian tác

thải trừ

 

 

 

 

 

 

 

dụng

muối

 

 

Chlorothiazid

Cl

Nối kép

H

H

8- 12h

1

0,5- 2,0g

 

Hydrochlorothiazid

Cl

Bão hòa

H

H

8- 12h

10

0,025- 0,1

 

(hypothiazid)

 

 

 

 

 

 

 

 

Hydroflumethiazid

CF3

Bão hòa

H

H

8- 12h

10

0,025- 0,1

 

Methylchlothiazid

 

Cl

Bão hòa

-CH2Cl

CH3

12- 24h

200

0,005- 0,01

 

Polythiazid

 

Cl

Bão hòa

-CH2-S- CH2 - CF3

CH3

30h

500

0,002- 0,004

 

 

 

Hiện nay bao gồm thêm một vài chế phẩm mới:

Chronexan (Xipamid) . Viên trăng tròn mg

Dễ hấp thụ qua tiêu hóa. Đỉnh huyết tương 45 phút - 2 giờ sau thời điểm uống liều duy nhất.

T1/2: 6- 8h. Gắn vào protein ngày tiết tương 95%. Thải 90% qua thận, ch ủ yếu ớt là dạng ko đổi.

Uống liều duy nhất buổi sáng sớm 10 - 40 mg

Hygroton (Chlorthalidone) . Viên 25 mg

Hấp thu chậm. T1/2 là 50 giờ.Thải 50% qua thận bên dưới dạng ko đổi. Qua được sữa. Uống 1 lần vào buổi sáng, 1 - 2 viên

Fludex (Indapamid) viên 2,5 mg, Natrilix viên 1,5 mg.

Đặc điểm:

Giãn mạch (thay đổi dòng ion, nhất là Ca)

Kích yêu thích tổng đúng theo PGE 2 với PGI2 (giãn mạch và phòng vón đái cầu)

Không tác động đến chuyển hóa mặt đường và lipid

Động học: đã đạt được đỉnh huyết tương sau 1 - 2h. Gắn 75% vào protein tiết tương, T một nửa = 14- 24h

Thuốc lợi niệu tính năng mạnh tốt thuốc lợi niệu "quai" ( loop diuretics )

Đây là đội thuốc có tính năng rất bạo dạn so với những nhóm thuốc đã biết với vị trí chức năng là ở đoạn phình to của nhánh lên quai Henlé. Đoạn này còn có quá trình tái hấp thụ tới 35 % lượng Na+ với Clˉ của thủy dịch ban đầu.

*

Hình 2 : Công thức cấu tạo một số thuốc lợi niệu quai

Tác dụng và cơ chế

Hiệu quả chức năng nhanh, mạnh. Sau khoản thời gian tiêm tĩnh mạch máu 3 - 5 ph mở ra tác dụng, sau khi uống trăng tròn ph xuất hiện tác dụng lợi niệu.

Ức chế chính sách cùng vận chuyển của 1 Na+, 1 K+ cùng 2 Clˉ ở chỗ phình khổng lồ của nhánh lên quai Henlé. Bởi vậy làm cho tăng đào thải Na+, Clˉ ( sát ngang nhau nên được gọi là dung dịch lợi niệu thải muối ) cùng K+ ( thấp hơn thiazide ).

Furosemide với bumetanide còn tồn tại cả chức năng ức chế CA vì trong công thức cũng có thể có gốc sulfonamide. Nhưng tính năng này chỉ hết sức yếu.

Tuy tất cả làm tăng loại trừ H+ nhưng mà pH thủy dịch ít chuyển đổi vì tác dụng ức chế CA sẽ bù trừ lại.

Các thuốc đội này làm cho tăng loại bỏ Ca2+ và cả Mg2+, trái với công dụng của thiazide, vì chưng vậy rất có thể dùng để điều trị tăng Ca2+/máu triệu hội chứng . Do Ca2+ còn được tái hấp thụ ở ống lượn yêu cầu thường chỉ thấy hạ Mg2+/máu lúc dùng kéo dãn chứ không nhiều khi chạm mặt hạ Ca2+/máu.

Kết quả là những thuốc lợi niệu "quai" rất có thể làm sa thải tới 30 % con số nước tiểu thanh lọc qua ước thận, vượt quá con số nước tái hấp thụ của quai Henle, đến nên hoàn toàn có thể còn có một vài cơ chế phụ khắc chế tái hấp thụ ở ống lượn gần. Hiện là nhóm thuốc có công dụng lợi niệu giỏi nhất.

Chỉ định

Phù các loại : tim, gan, thận, gồm thai…

Tăng huyết áp : dùng riêng hoặc cần sử dụng cùng với những thuộc hạ áp khác do có chức năng hiệp đồng.

Tăng Ca2+/máu triệu chứng.

Cấp cứu giúp : cơn phù nặng, phù phổi cấp, cơn tăng tiết áp, tăng Ca2+/máu cấp tính…

Chống chỉ định - thận trọng

Vô niệu.

Hôn mê cùng tiền hôn mê do gan.

Giảm K+/máu và/hoặc giảm Na+/máu nặng, sút thể tích máu lưu hành.

Quá dễ dung động với thuốc.

Thận trọng : xơ gan cổ trướng, phụ nữ có bầu hoặc đang cho nhỏ bú.

Tác dụng không muốn  

Rối loàn nước - năng lượng điện giải : do loại trừ quá cấp tốc nước và điện giải nên hoàn toàn có thể gây mệt nhọc mỏi, khô miệng, khát nước, yếu sức, con chuột rút, tiền hôn mê gan, hạ máu áp; hạ Mg2+ /máu, hạ Ca2+/máu.

Tăng acid uric máu, tăng glucose / máu ( giống thiazide ).

Nhiễm base máu giảm Clˉ hoặc lây lan base máu sút K+.

Trên tiết : giảm con số hồng cầu, bạch cầu.

Độc với rễ thần kinh VIII hoàn toàn có thể gây điếc.

Những biểu thị khác tất cả thể chạm mặt : xôn xao tiêu hoá ( tất cả khi xuất huyết tiêu hóa ), xôn xao thần kinh ( giường mặt, nhức đầu, mỏi hoặc nhức cơ, yếu hèn cơ ), rối loạn tác dụng gan, thận, không thích hợp ( sẩn da, cơ bì…)...

Chế phẩm và liều lượng :

Ethacrynic acid (Edecrin): vào công thức gồm chứa ceton ko bão hòa vì thế dễ phản ứng với team sulfydril của các enzym chuyển động ion của ống thận.

Viên 25 hoặc 50 mg. Uống 50 - 200 mg/ ngày

ống bột Edecrin natri 50 mg. T iêm tĩnh mạch 50 mg hoặc 0,5mg/kg cân nặng. Ko tiêm bắp hoặc dưới da vày thuốc kích ham mê tại khu vực gây đau.

Hấp thu nhanh qua mặt đường tiêu hóa. Gắn các với protein ngày tiết tương, t/2 dưới 1 giờ.

Thải trừ qua thận 40% dưới dạng không gửi hóa.

Furosemid (Lasix, Lasilix, Trofurit)

Là dẫn xuất của acid anthranilic, có chứa gốc sulfonamid vào công thức.

Viên 20, 40 với 80 mg. Uống đôi mươi - 80 mg/ ngày

ống 2 ml = trăng tròn mg. Tiêm bắp hoặc tĩnh mạch: 1 - 2 ống

Trong phù phổi cấp, sau liều đầu 60 - 90 phút hoàn toàn có thể tiêm kể lại.

Tác dụng lợi niệu xuất hiện thêm nhanh, 3 - 5 phút sau khi tiêm tĩnh mạch, trăng tròn phút sau thời điểm uống. Hết chức năng sau 4 - 6h.

Thuốc dễ dàng hấp thu qua tiêu hóa, một phần gắn cùng với protein huyết tương. Hầu hết nằm ko kể tế bào và ít chảy trong mỡ. Thải trừ phần lớn dưới dạng không gửi hóa.

Bumetanid (Bumex):

Là dẫn xuất của acid 3- aminobenzoic, trong cách làm cũng đựng nhóm sulfonamid.

Mạnh hơn furosemid 40 lần.

Viên 0,5- 1,0 với 2,0 mg. Uống 0,5- 2,0 mg

ống 0,5- 1,0 mg. Tiêm bắp hoặc tĩnh mạch máu 0,5 - 1,0 mg.

Thuốc lợi niệu giữ K+/ máu

Các thuốc lợi niệu thuộc những nhóm trên khi dùng kéo dài đều gây bớt K+ máu. Còn những thuốc thuộc nhóm này tác dụng ở phần cuối ống lượn xa vì ức chế tái hấp thu Na+ bằng cơ chế thảo luận với bài xích xuất K+, chính vì vậy làm giảm bài bác xuất K+ ( vì vậy còn được gọi là thuốc lợi niệu giảm vứt bỏ K+ tốt thuốc lợi niệu tiết kiệm chi phí K+ ). Đồng thời thuốc làm cho tăng vứt bỏ HCO, giảm bài xích xuất H+ cho phải nước tiểu lây truyền base.

Các thuốc team này hầu như không dùng một mình vì chức năng thải Na+ yếu và tai biến đổi tăng K+/máu hay bất lợi. Nếu dùng phối hợp với các dung dịch lợi niệu làm sút K+/máu thì sẽ lưu lại được công dụng thải trừ Na+ và hạn chế và khắc phục được các rối loạn vì giảm K+/máu. Có khá nhiều biệt dược phối hợp.

Thuốc trái lập với aldosterone : thay mặt là spironolactone.

Biệt dược : aldactone, verospiron, verospirone, verospirone opianin, xenalon…

Tác dụng  

Tác dụng lợi niệu xuất hiện thêm chậm sau 12 - 24 h, công dụng tối nhiều sau 2 mang đến 3 ngày.

Làm tăng sa thải Na+ nhưng không làm tăng loại bỏ K+ .

*

Hình 3 : Công thức cấu tạo của aldosterone và spironolactone

Cơ sinh sản dụng

Aldosterone là hooc môn vỏ thượng thận, làm cho tăng tái hấp thụ Na+ nghỉ ngơi ống lượn xa. Spironolactone bao gồm công thức cấu tạo gần giống với aldosterone, tranh chấp với aldosterone trên receptor nghỉ ngơi ống lượn xa, nên nói một cách khác là thuốc lợi niệu phòng aldosterone. Tác dụng lợi niệu nhờ vào vào con số aldosterone bài trừ và bị ức chế.

Chỉ định  

Chẩn đoán với điều trị dịch tăng aldosterone nguyên phát.

Tăng aldosterone vì chưng dùng dung dịch lợi niệu khác.

Các triệu chứng phù tất cả kèm theo tăng aldosterone đồ vật phát.

Phù vì chưng suy tim, xơ gan, hội hội chứng thận hư.

Tăng máu áp.

Giảm K+/máu vị thuốc lợi niệu khác.

Chống hướng dẫn và chỉ định

Vô niệu, suy thận cấp.

Tăng K+/máu, và/hoặc sút Na+/máu.

Suy gan, suy thận nặng.

Phụ phụ nữ có thai và đang cho bé bú.

Quá nhạy cảm với thuốc.

Tác dụng không muốn muốn

Dùng kéo dài có thể gây tác dụng phụ tương tự hormone : sống nam gây triệu chứng vú to, bất lực; ở bạn nữ gây chứng rậm lông và xôn xao kinh nguyệt...

Tăng K+/máu.

Rối loàn tiêu hóa.

Rối loạn thần khiếp : bi hùng ngủ, nhức đầu, mất điều hòa động tác…

Dị ứng…

Chế phẩm với liều lượng :

Spironolacton (Aldacton)

Viên 25 mg. Uống hằng ngày 2 - 4 viên

Dùng lâu có thể gây tính năng phụ như thể hormon: làm việc nam gây hội chứng vú to, ở phái nữ gây chứng rậm lông và loạn ghê nguyệt.

Thuốc không trái lập với aldosterone 
 
*
 

Triamterene

Hình 4 : Công thức cấu trúc của amiloride cùng triamterene

Triamterene  

Còn điện thoại tư vấn là thuốc lợi niệu chống aldosterone giả. Công thức hoàn toàn không kiểu như với aldosterone yêu cầu không có tính năng tranh chấp cùng với aldosterone.

Làm tăng đào thải Na+, Clˉ bởi vì làm sút tính thấm của ống lượn xa với Na+. Làm giảm bài xích xuất K+ với H+. Thuốc có chức năng cả khi xuất hiện và lúc không xuất hiện aldosterone ( ở động vật cắt quăng quật tuyến thượng thận ). Spironolactone làm tăng công dụng của triamterene cần 2 thuốc tính năng trên 2 receptor khác nhau.

Nang 100 mg. Uống 1- 2 nang/ ngày

Tác dụng buổi tối đa đạt được sau khoản thời gian uống 2 h và chỉ kéo dài công dụng trong khoảng 10 h.

Tác dụng không muốn : rất có thể gây buồn nôn, nôn, con chuột rút, ngủ gà, dị ứng…

Amiloride

Biệt dược : midamor, modamid... Biệt dược kép : apo-amilzide ( amiloride + hydrochlorothiazide ).

Tác dụng thải Na+, duy trì K+ mạnh hơn triamterene. Xung quanh cơ chế tính năng theo vẻ bên ngoài triamterene, amiloride còn chức năng trên cả ống lượn gần.

Đạt Cmax. sau khi uống 4 h, t1/2 khoảng 6 h, tác dụng kéo dài 24 h.

Viên 5 mg. Uống mỗi ngày 1 viên. Ko vượt quá 20 mg/ ngày

Các thuốc lợi niệu không giống :

 
*
 

Theophylline

Hình 5 : Công thức kết cấu của một số thuốc lợi niệu nhóm methyl xanthine

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tr­ường Đại học tập Y hà thành ( 2007 ), D­ược lý học, NXB Giáo dục, Hà Nội.

Trường Đại học Dư­ợc tp hà nội ( 2006 ), D­ược lâm sàng cùng điều trị, NXB Y học, Hà Nội.

Bộ Y tế ( 2007 ), Dược lý học, NXB Y học, Hà Nội.

Xem thêm: Đồng Bộ Danh Bạ Từ Outlook Sang Gmail Với Nhau, Đồng Bộ Danh Bạ Từ Outlook Sang Gmail

Laurence L. Brunton, John S. Lazo and Keith L. Parker ( 2006 ), Goodman và Gilman"s The pharmacological basis of therapeutics, 11th edition, McGraw-Hill, Medical publishing division, United states of America.